Một trong những mảnh ghép tư liệu quý giá góp phần hình thành nên Làng rừng Cà Mau, có thể nói Gia đình Cố nhiếp ảnh gia Võ An Khánh là một trong những mảnh ghép quan trọng nhất.
Cố nhiếp ảnh Gia Võ An Khánh – người đã dành cả đời gắn bó, ghi lại những khoảnh khắc chân thực và giàu cảm xúc về làng rừng U Minh. Những bức ảnh tư liệu do gia đình trao tặng không chỉ phản ánh sinh hoạt, lao động và đời sống tinh thần của người dân trong làng rừng năm xưa, mà còn là những thước phim tĩnh lặng lưu giữ ký ức một thời. Đây là nguồn tư liệu quý báu, góp phần giúp Cà Mau Eco tái hiện không gian làng rừng một cách chân thực, sống động, để du khách hôm nay có thể cảm nhận sâu sắc hơn về lịch sử, văn hóa và con người vùng đất Cà Mau.
Ông Võ An Khánh (Chú Tám) tên thật là Võ Nguyên Nhân, sinh năm 1935 tại Hồng Dân, Bạc Liêu. Thuở nhỏ, nhà nghèo, ông thường phải lội bùn bắt lươn để gia đình có cái ăn, còn dư đem bán cho thương lái kiếm tiền đưa mẹ. Sau này, gia đình tham gia kháng chiến ở Cà Mau. Ông tự học nghề nhiếp ảnh bằng cách làm thí công cho một hiệu ảnh. Năm 1961, ông được phân công về Ban Tuyên huấn Cà Mau.
Người trong giới nhiếp ảnh hay nói rằng, quê hương Cà Mau – Bạc Liêu nói riêng và Đồng bằng sông Cửu Long nói chung thật tự hào khi có được Cố NSNA Võ An Khánh. Ông là bậc tiền bối có nhiều đóng góp đáng trân trọng cho nhiếp ảnh khu vực và Việt Nam.
Sau khi được Nhà báo, nhiếp ảnh gia Võ Thanh Quang kết nối, Chú Võ An Khánh – người có tập ảnh “Quê tôi thời chiến” ghi lại nhiều hình ảnh thời chiến ở vùng đất quê hương, đàm phán ký hợp đồng sử dụng ảnh trả nhuận bút (cả thảy gần 50 ảnh).
“Hình ảnh của ông luôn gắn liền với chiếc máy ảnh, ống kính, qua cách nhìn của đôi mắt, tâm hồn và nỗi khao khát không nguôi để ghi giữ lại những khoảnh khắc quý giá của số phận con người trong chiến tranh. Từ đó, ông lưu lại nhiều tấm ảnh mang ý nghĩa lịch sử của vùng đất và của cả dân tộc”
Lúc ấy, cả ban chỉ có một chiếc máy ảnh Nikon cũ, được giao cho ông. Nghệ sĩ chắt chiu từng cuộn phim, tự làm buồng tối rửa ảnh. Ông theo chân lực lượng, chọn những khoảnh khắc giàu cảm xúc để ghi lại hình ảnh cuộc kháng chiến chống Mỹ giữa rừng U Minh. Võ An Khánh từng cho biết nhiều lần suýt mất mạng, ngất xỉu ngay khi chụp ảnh.
Bù lại, ông có nhiều khoảnh khắc đắt giá, như bức Trạm quân y dã chiến được chụp vào tháng 9/1970, ghi lại cảnh bác sĩ quân y đang lội nước, phẫu thuật cho một nữ chiến sĩ bị thương dưới tấm vải dù căng giữa rừng tràm. 30 năm sau, bức ảnh được tờ The New York Times đăng lại trên số ngày 19/4/2000. Khoảnh khắc được giới nhiếp ảnh gia thế giới đánh giá cao, là một trong 180 bức ảnh trưng bày trong cuộc triển lãm tại Trung tâm Ảnh quốc tế ở Mỹ tháng 3/2002.
Ông cũng ghi dấu với các bức ảnh người dân sinh hoạt đời thường tại Cà Mau. Tác phẩm Bà nội mù của ông từng gây xúc động khi ghi lại hình ảnh người bà được cháu nắm tay dẫn qua chiếc cầu khỉ nối hai bờ kênh. Bức ảnh từng đoạt giải tại cuộc thi Ảnh quốc tế – tổ chức ở Đức năm 1982.
(Một số tư liệu ảnh của Cố NSNA Võ An Khánh về Làng rừng)
Sau năm 1975, ông về công tác trong Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Bạc Liêu, tiếp tục rong ruổi chụp ảnh khắp đất nước. Nhiều tác phẩm của ông Võ An Khánh được gửi tham gia các triển lãm ảnh ở trong và ngoài nước. Ở Bạc Liêu, ảnh của ông được trưng bày nhiều trong các cơ quan văn hóa – du lịch. Gia đình ông cũng mở một phòng ảnh tư liệu tại nhà riêng để đón khách đến thưởng lãm, hiểu thêm về quá trình lao động nghệ thuật của ông. Năm 2022, ông được trao giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật với bộ ảnh “Anh hùng – Bất khuất – Trung hậu – Đảm đang” (gồm 10 ảnh).
